Kısaca: VKN 10, TCKN 11 hanelidir; son haneler önceki hanelerden hesaplanır. Hesap tutmuyorsa numarada yazım ya da okuma hatası vardır. Hesap tutuyorsa numara biçimce geçerlidir; ama bu, numaranın kayıtlı bir mükellefe ait olduğunu göstermez.
VKN kontrol hanesi (10 hane)
İlk dokuz hane için, soldan sağa i = 1…9 sırasıyla:
- t = (hane + (10 − i)) mod 10
- v = (t × 210 − i) mod 9
- t sıfır değilken v sıfır çıkarsa v = 9 alınır.
Dokuz v değeri toplanır; kontrol hanesi = (10 − toplam mod 10) mod 10.
Adım adım örnek
Uydurma örnek numara: 472301856 ve kontrol hanesi.
| i | Hane | t | t × 210−i | v |
|---|---|---|---|---|
| 1 | 4 | 3 | 3 × 512 = 1536 | 6 |
| 2 | 7 | 5 | 5 × 256 = 1280 | 2 |
| 3 | 2 | 9 | 9 × 128 = 1152 | 0 → 9 |
| 4 | 3 | 9 | 9 × 64 = 576 | 0 → 9 |
| 5 | 0 | 5 | 5 × 32 = 160 | 7 |
| 6 | 1 | 5 | 5 × 16 = 80 | 8 |
| 7 | 8 | 1 | 1 × 8 = 8 | 8 |
| 8 | 5 | 7 | 7 × 4 = 28 | 1 |
| 9 | 6 | 7 | 7 × 2 = 14 | 5 |
Toplam 55; 55 mod 10 = 5; (10 − 5) mod 10 = 5. Geçerli numara: 4723018565.
Üçüncü ve dördüncü satırlarda v sıfır çıktığı ama t sıfır olmadığı için 9 alındığına dikkat edin.
TCKN kontrol haneleri (11 hane)
T.C. kimlik numarasının ilk hanesi 0 olamaz; son iki hane kontrol hanesidir:
- 10. hane = ((1. + 3. + 5. + 7. + 9. haneler) × 7 − (2. + 4. + 6. + 8. haneler)) mod 10
- 11. hane = (ilk 10 hanenin toplamı) mod 10
Uydurma örnek 10000000146: tek sıradaki haneler 1 + 0 + 0 + 0 + 1 = 2, çift sıradakiler 0;
(2 × 7 − 0) mod 10 = 4 ✓. İlk on hanenin toplamı 1 + 1 + 4 = 6 → 6 ✓.
Kontrol neyi yakalar, neyi yakalamaz?
- Yakalar: tek hanelik yazım ya da okuma hatalarının büyük çoğunluğunu (fişte 8'in 3 okunması gibi) ve eksik/fazla haneyi.
- Yakalamaz: biçimce geçerli ama başka bir mükellefe ait numarayı. Fişteki VKN'nin karşı tarafın unvanıyla uyumu ayrıca kontrol edilmelidir.
Belgedar her belgede okunan VKN/TCKN'yi bu algoritmayla doğrular; tutmayan numara “kontrol gerekli” olarak işaretlenir ve sessizce düzeltilmez. Hemen denemek için: VKN/TCKN doğrulama aracı.
Sık sorulanlar
Kontrol hanesi doğruysa numara gerçek mi?
Hayır. Kontrol hanesi yalnızca numaranın biçimce geçerli olduğunu gösterir. Numaranın gerçekten bir mükellefe ait olduğu Gelir İdaresi'nin sorgulama hizmetlerinden öğrenilir.
Fişteki VKN 9 ya da 11 haneli çıktıysa?
VKN 10, TCKN 11 hanelidir. Şahıs işletmelerinin fişlerinde satıcının TCKN'si yazabilir. 9 haneli bir numara genellikle eksik okunmuş ya da basılmış bir VKN'dir.
Bu hesabı elle yapmam gerekir mi?
Gerekmez. VKN/TCKN doğrulama aracı numarayı tarayıcınızda kontrol eder; Belgedar da her belgede okunan numarayı kendiliğinden doğrular.